Breaking news: Stromae and Graindelavoix receive most important annual German Music Recording Award!
Very honoured with the Preis for our latest CD Josquin the Undead!
https://www.schallplattenkritik.de/en/annual-awards
"At midnight on the same Saturday, at the Janskerk, his favorite theater of operations in Utrecht, Graindelavoix took us to the exact opposite extreme: musical interpretation understood as a whimsical, almost irreverent exercise in postmodernity that tries to pass off as authentic, but It's nothing more than a gross hoax. Björn Schmelzer and his henchmen (seven singers and two lutenists) systematically shredded several works by the princeps musicorum, Josquin des Prez, a robbery made especially painful by the greatness—and helplessness—of the victim. The essence of the compositional and interpretive postulates of Renaissance polyphony is subverted in this extremely free approach in which the texture, the wonders of imitative counterpoint or the texts (sometimes simultaneously in two languages) become a viscous mush with bumps in form of repeated tics ad nauseam: score in hand, it is not easy to even know what compass we are in, such is the indigestible sound concoction that reaches our ears. Johannes Ockeghem must have turned over in his grave when he heard Nymphes de bois, a déploration in his memory, reduced to rubble, and its author, Josquin des Prez, had to do the same while the attack on O mors inevitabilis was perpetrated, an equivalent planto after his death composed by Hieronymus Vinders. The incipit of Josquin's latest chanson was prepared for the occasion: Regretz sans fin. Piece after piece, wonder after wonder, hearing this unique music thus dismantled produced infinite, endless sorrow. Fortunately, the concert, a few hours before, by Sébastian Daucé and his Ensemble Correspondances acted as an antidote to be able to forget the hoax as soon as possible and long remember what was memorable."
Luis Gago, El País, 5 September 2022 (English version: google translate)
https://elpais.com/cultura/2022-09-05/hasta-la-vista-carl-philipp-emanuel-bach.html
After a short night…join us for the second part of Ornament & Crime, 3pm in the Janskerk Utrecht…
Today about “Squeezing out the Score” featuring some nice stuff by J. Ockeghem!
With Andrew Hallock, Albert Riera, Marius Peterson, Arnout Malfliet and Björn Schmelzer.
After Hannover, Ghent, Warsaw and Antwerp, happy and honored to show our cinematic monstrum VAN EYCK DIAGRAMS at the Utrecht Festival tonight!
A unique chance to see it on the big screen!
For die hard fans and fiends only!!
GRAINDELAVOIX IN UTRECHT
Friday 02.09.2022 Cloud Nine TivoliVredenburg / Utrecht 20.00 Van Eyck Diagrams - Film screening with an introduction by Björn Schmelzer
Saturday 03.09.2022 Janskerk / Utrecht 15.00 Ornament und Verbrechen I - Lecture Performance 'Plasticity of the Nymphs'24.00 Josquin the Undead - Concert
Sunday 04.09.2022 Janskerk / Utrecht 15.00 Ornament und Verbrechen II - Lecture Performance 'Squeezing out the Score'
VAN EYCK DIAGRAMS
The Legacy of Gerard Van den Acker, Art Historian
Through the years, Graindelavoix's new films have been screened at the Utrecht Festival, think of OSSUAIRES in the Dom in 2012 and OUTLANDISH in the Janskerk in 2018. VAN EYCK DIAGRAMS holds the middle between a Van Eyck documentary, a road movie, a whodunnit and a black comedy.The film is a salute to the life and work of their faithful friend and art historian Gerard Van den Acker, whose untimely death brought an abrupt end to a promising and startling Van Eyck research. Apart from being a tribute to Van Eyck's universe and his visionary interprete, the feature film is also an artistic response to the corona crisis and an evocation of the artists' struggle to be heard, seen and understood.While the graindelavoix-leader becomes entangled in the most absurd situations, while wandering through Europe to defend his case, the singers work on their repertoire unconcerned and nostalgically musing: Dufay, Binchois and stunning ars subtilior chansons by Senleches and Solage about 'merveilles and bizarre bestiaries...After screenings in Hannover (KunstFestSpiele Herrenhausen), Ghent (De Bijloke), Antwerp (De Cinema) and Warsaw (New Epiphanies Festival), now also at the Early Music Festival in Utrecht.
De films van Graindelavoix kregen steevast een plek in Utrecht, denk maar aan OSSUAIRES in de Dom in 2012 en OUTLANDISH in de Janskerk in 2018. VAN EYCK DIAGRAMS houdt het midden tussen een Van Eyck documentaire, een road-movie, een whodunnit en een zwarte komedie!De film is een eresaluut aan het leven en werk van hun trouwe vriend en kunsthistoricus Gerard Van den Acker, wiens vroegtijdige dood abrupt een einde maakte aan een beloftevol en opzienbarend Van Eyck-onderzoek.Naast een hommage aan het universum van Van Eyck en een hulde aan zijn visionaire interpreet, is de film ook een artistiek antwoord op de coronacrisis en een evocatie van de strijd die kunstenaars moeten leveren om gehoord, gezien en begrepen te worden. Terwijl de Graindelavoix-kopman radeloos verstrikt geraakt in de meest absurde situaties, zwervend door Europa om de zaken op te lossen, werken de zangers onbekommerd en nostalgisch mijmerend aan hun repertoire: Dufay, Binchois en verbluffende ars subtilior chansons van Senleches en Solage over 'merveilles' en bizarre bestiaires...Na vertoningen in Hannover (KunstFestSpiele Herrenhausen), Gent (De Bijloke), Antwerpen (De Cinema) en Warsaw (New Epiphanies Festival), nu ook op het Oude Muziek Festival in Utrecht.
- - -
Written, directed and edited by Björn Schmelzer
Margarida Garcia, Co-Director
With Alain Franco, Andrew Hallock, Albert Riera, Marius Peterson, Arnout Malfliet, Marlies De Munck, Bert Timmermans, Timothy Foubert, Paul Robbrecht, Babucarr Joof, Jana De Lange, Lisa Roelands, Sophie Hellemans, Peter Malfliet, Dauwe Bogaerts, Cas Ezzy, Sasha Lima, Manuel Mota, David Maranha, Margarida Garcia & Björn Schmelzer
Felipe Pipi, Director of Photography
Olivier Blanc, Anton Vodenitcharov & Alex Fostier, Sound
music performed by Graindelavoix
Willem Van Vooren & Katrijn Degans, Production
In coproduction with Music Centre De Bijloke Ghent and KunstFestSpiele Herrenhausen with the support of the City of Ghent and Flemish Community.
"Bronnen zat voor deze filosofische roadmovie: complottheorieën (...), Borgesiaanse mystificaties, zelfs een licht-hilarische variant van de film noir. Naast lichtvoetigheid krijg je ook een overvloed geserveerd aan talking heads, en dat van niet-professionele acteurs (...) Schmelzer bracht een prachtverzameling fragmenten bijeen, onversneden meerstemmigheid van Guillaume Dufay en Gilles Binchois, maar ook dat van minder bekende meesters als Matteo da Perugia of Jacob Senleches. Tussen de gotische gewelven bloeien de sobere stemmen helemaal open."
"Plenty of sources for this philosophical road movie: conspiracy theories (...), Borgesian mystifications, even a slightly hilarious variant of the film noir. In addition to light-heartedness, you are also served an abundance of talking heads, and that of non-professional actors. (...) Schmelzer brought together a wonderful collection of fragments, unadulterated polyphony by Guillaume Dufay and Gilles Binchois, but also by lesser-known masters such as Matteo de Perugia or Jacob Senleches. The sober voices blossom between the Gothic vaults."
Geert Van der Speeten in De Standaard
ORNAMENT UND VERBRECHEN
Two lecture-performance sessions with the musicians of Graindelavoix and Björn Schmelzer
Ornament is crime, claimed the Viennese architect Adolf Loos in his famous modernist pamphlet. With this he wanted to expose the bad taste of his contemporaries, who preferred to lose themselves in kitschy mediocrity rather than converting to functional modernism stripped of all unnecessary frills.This mediocrity was also mainly reflected in the lavish ornamentation of useless objects that had to mask their defective functionality. Things are a bit more complicated in the performance of polyphony: Graindelavoix's performance practice is not appreciated by all connoisseurs and aficionados of early music, because of its supposedly overly subjective and ornamental approach.However is this not exactly what Luigi Zenobi called the “simple form” (canto schietto) at the end of the 16th century: singing without diminuations or passaggi, but of course “con gratia, trillo, tremolo, ondeggiamento, et esclamatione.” Add to this the constant changes of tempo, internal rubati, wave movements, color changes, playing out the fragility and limits of the voice, and one understands what Schmelzer calls the plastic approach to polyphony.It is precisely this plasticity of the polyphonic texture (the bending, breaking down, removing and hollowing out of the musical lines) that often causes fear, distress and discomfort, but on the other hand also guarantees an extremely personal, moving and equally trans-historical experience.
In two work sessions with the allure of a lecture performance, Björn Schmelzer and his musicians want to initiate the listener into the secrets of Graindelavoix's performance aesthetics.
In the first session (03/09), Nymphes des Bois, the famous lamentation by Josquin Desprez for the death of Johannes Ockeghem is the starting point. How does the ensemble arrive at its extremely plastic performance of this paradigmatic lament?In the second session (04/09), the theological concept of kenosis (emptying out) and the iconographic image of the “mystical wine press” are invoked to reach an interpretation in which the musical substance of the score is transformed into an extremely subjective performance…
Twee lecture-performance sessies met de muzikanten van Graindelavoix en Björn Schmelzer
Ornament is misdaad, beweerde de Weense architect Adolf Loos in zijn beroemde modernistische pamflet. Daarmee wilde hij de slechte smaak van zijn tijdgenoten aan de kaak stellen die zich liever verloren in kitscherige middelmatigheid dan zich te bekeren tot het van alle nodeloze franjes gestripte functionele modernisme. Die middelmatigheid weerspiegelde zich ook in de overdadige ornamentatie van nutteloze objecten die hun gebrekkige functionaliteit moesten maskeren.Bij de uitvoering van polyfonie liggen de dingen iets ingewikkelder: de uitvoeringspraktijk van Graindelavoix wordt niet door alle kenners en liefhebbers van oude muziek gesmaakt en wel omwille van de zogenaamd al te subjectieve en ornamentele aanpak.Is dat nochtans niet net wat Luigi Zenobi op het einde van de 16de eeuw de “eenvoudige vorm” (canto schietto) noemde: het zingen zonder diminuties of passaggi, maar uiteraard wel “con gratia, trillo, tremolo, ondeggiamento, et esclamatione.” Reken daarbij nog de voortdurende tempowisselingen, interne rubati, golfbewegingen, kleurveranderingen, het uitspelen van de fragiliteit en de limieten van de stem, en men begrijpt wat Schmelzer de plastische aanpak van polyfonie noemt. Het is net die plasticiteit van de polyfone textuur (het ombuigen, afbreken, weghalen en uithollen van de muzikale lijnen) die soms voor angst, benauwdheid en onwennigheid zorgt, maar anderzijds ook garant staat voor een uitermate persoonlijke, ontroerende en tegelijk trans-historische ervaring.
In twee werksessies met de allure van een lecture performance wil Björn Schmelzer samen met zijn musici de luisteraar inwijden in de geheimen van de uitvoeringsesthetiek van Graindelavoix.
In de eerste sessie (03/09) is de beroemde lamentatie Nymphes des Bois van Josquin Desprez voor de dood van Johannes Ockeghem het vertrekpunt. Hoe komt het gezelschap tot zijn uitermate plastische uitvoering van deze paradigmatische klaagzang?In de tweede sessie (04/09) wordt het theologische concept van kenosis (ontlediging) en het iconografische beeld van de “mystieke wijnpers” ingezet om te komen tot een interpretatie waarbij de muzikale substantie van de partituur wordt uitmondt in een uitermate subjectieve uitvoering…
JOSQUIN, THE UNDEAD AT MIDNIGHT
Laments, Deplorations and Dances of Death
In 1540, almost 20 years after the death of Josquin Desprez, the German publisher Georg Forster wrote mockingly that he heard from an illustrious person that Josquin composed more works after his death than during his life. This joke stresses the extreme proliferation of posthumous fake Josquin compositions articulating the legendary status of the composer.Immortality seems to be anticipated by Josquin himself in his late style, be it in the guise of its much darker counterpart, featuring an extreme musical repetition compulsion, making movement and dynamic emerge out of the inertia and stickiness of the musical and poetic material itself.Graindelavoix’s latest program and CD is an exploration and mapping of this idea, based on the carefully chosen and organized selection of 5 and 6 Voice chansons in Tielman Susato’s Seventh chanson book. This book, printed in Antwerp in 1545 and including some impressive epitaphs for Josquin by other composers, can be regarded as the first commemoration of Josquin who died in 1521, a little more than 500 years ago.
In 1540, bijna 20 jaar na de dood van Josquin Desprez, schreef de Duitse uitgever Georg Forster schertsend dat hij een illuster iemand hoorde zeggen dat Josquin meer werken componeerde na zijn dood dan tijdens zijn leven. Deze grap wijst op de woeker aan postume Josquin vervalsingen en de legendarische status van de componist.Josquin zelf heeft op die onsterfelijkheid geanticipeerd in zijn late stijl (zij het vermomd als haar duistere tegenhanger) die wordt gekenmerkt door een haast compulsieve herhalingsdrift die beweging en dynamiek genereert uit de inertie en kleverigheid van het muzikale en poëtische materiaal zelf.De laatste release van Graindelavoix exploreert deze idee verder met als uitgangspunt de zorgvuldig samengestelde selectie 5- en 6-stemmige chansons in Tielman Susato’s Septiesme Livre. Dit in 1545 in Antwerpen gedrukte liedboek bevat naast werken van Josquin enkele indrukwekkende lamentaties voor de componist van jongere tijdgenoten en is de eerste echte herdenking van Josquin die in 1521 stierf, vorig jaar 500 jaar geleden.
with Andrew Hallock, Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson, Adrian Sîrbu, Tomàs Maxé, Arnout Malfliet (singers)
Floris De Rycker (lute), Philippe Malfeyt (cittern), Björn Schmelzer (art. dir.)
Working in the fabulous, remote Abbey of Bellelay (CH) join us for the concert tomorrow night at 8pm!
with Florencia Menconi, Teodora Tommasi, Albert Riera, Gabriel Belkheiri, Marius Peterson, Tomàs Maxé, Arnout Malfliet & Björn Schmelzer.
A nice review in Diapason by Patrick Szersnovicz of our Gesualdo concert in Saintes last week…
“Une sensation d’état second s’empare de l’auditeur, qui la retrouve, le soir même, avec Björn Schmelzer et son ensemble Graindelavoix dans une prodigieuse interprétation des Répons de Ténèbres pour le Jeudi Saint et le Vendredi Saint de Carlo Gesualdo. Deux chanteuses et six chanteurs a cappella se livrent pendant près de deux heures à une sorte d’analyse spectrale, une lecture quintessenciée, ultra-raffinée autant que simplement émouvante, mettent à nu l’audacieuse conduite des voix, la subtile polyphonie et les douloureux chromatismes de la musique du prince de Venosa. Une musique pulvérisant les conventions, totalement neuve et expérimentale pour son époque, la Renaissance finissante, et en réalité hors d’âge par son expression atteignant souvent une intensité exacerbée.”
Thanks to the organizing team and the full house!
25.07 poniedziałek 20:00
Katedra św. Stanisława i św. Wacława
Graindelavoix | Gesualdo
fot. Filip Adamus
After a very short night.. Preparing for Gesualdo in Świdnica cathedral, concert tomorrow. Join us if you’re in the neighborhood!
Gesualdo afterparty… So happy to be in Saintes again! Thanks to the organizer and all the volunteers, and of course to the public!
Soon back on the road with our Gesualdo cast for concerts on Friday 22nd in Saintes, France & Monday 25th in Swidnica, Poland...
Florencia Menconi, Teodora Tommasi, Razek-François Bitar, Albert Riera, Andrés Miravete, Adrian Sîrbu, Marius Peterson, Arnout Malfliet & Björn Schmelzer artistic direction.
Josquin The Undead received a “Disco Excepcional” from Scherzo Magazine July-August.
Read the very fine review by Javier Serrano Godoy:
He perdido la cuenta de cuantos CD de Josquin Des Prez llevo en mi brevísima trayectoria como crítico discográfico. Lo he escuchado en su escolástica y rígida versión a cappella, a voz sola con acompañamiento instrumental, y hasta con ondas martenot y sintetizador. Llevo quince años completamente encandilado por su música y la de aquellos que más o menos lo rodean (Dufay, Ockeghem, Binchois, Busnois, etc.), y me resulta de un atractivo infinito tanto el personaje como la persona. Y, sin embargo, aún tengo la oportunidad —y la alegría— de quedarme clavado en el sofá con un disco sobre el bardo de Hainaut.
La culpa de este ‘nirvana’ la tienen, una vez más, los muchachos de Graindelavoix, viejos compañeros junto con Gesualdo de mi encierro coronavírico. Björn Schmelzer y su equipo son de los pocos que me dan lo que pido a una interpretación: un sonido original y reconocible hasta en medio de un huracán, obra de unas voces nada convencionales y de una ornamentación que a más de un casposo resulta chocante; variedad en las aproximaciones, ya sea disparando cánones al aire como homofonizándose solemnes; y cuidado a los detalles, acaso el rasgo más evidente del artesano musical. La premisa de unificar dos conceptos como Josquin y la muerte ya me resultaba irresistible desde la proposición (y desde la carátula), pero su consumación supera todas mis expectativas.
Cómo se puede llegar a semejante nivel de expresión, de sutileza, de control y de frescura es un completo arcano para mí. Todo cuanto suena aquí rezuma antigüedad y modernidad de un solo golpe: en cada énfasis cromático, en cada movimiento que rompe el estatismo, en un acompañamiento prodigioso. No hay necesidad en las notas de justificación ni de explicación; ni de Adorno ni de Freud: música total, Josquin en el centro y la nada, alrededor. O mors inevitabilis…
Javier Serrano Godoy
Björn Schmelzer et son ensemble apportent leur vision particulière en cet anniversaire Josquin Desprez . Avec la conviction que Josquin, durant ses dernières années, a produit des œuvres en vue de sa propre mort, Graindelavoix rend des compositions incluses dans l'estampe anversoise de 1545 de Tielman Susato ( Septiesme livre de chansons , publié 24 ans après la fin de la vie du compositeur). Avec un ensemble vocal entièrement masculin et un accompagnement instrumental subtil, Graindelavoix dépasse à nouveau tous les standards et présente une autre interprétation inédite d'un répertoire bien connu.
Aux compositions de Josquin s'ajoutent trois complaintes sur sa propre mort, écrites par Gombert, Vinders et Appenzeller . La déploration de Gombert Musae Jovis est l'une de ses compositions les plus époustouflantes, se terminant par une exceptionnelle danse à l'antique dans laquelle des éléments souterrains, terrestres et célestes s'adonnent ensemble à l'éloge du compositeur mort-vivant Josquin.
Tomorrow (around noon) Björn Schmelzer talks about bibliomania, musical anxiety and Aby Warburg’s concept of "Gute Nachbarschaft” in a conference at the Orpheus Institute in Ghent, dedicated to the newly acquired library of Ton Koopman.
You can watch it all on youtube!
Launch of a new performance and research project (concerts, seminars, lecture-performances), featuring 16th century Antwerp, a new Babylon, as it was called by moralists of the time. Very pleased and honored to collaborate with musicologist Jorge Martín of Ars Subtilior Editions, providing us with new scores of unknown repertoire, including a lot of never performed polyphony (Severin Cornet, Hubert Waelrant,…!)
The libertines in the title (taken from the novel by Antwerp writer Georges Eekhoud) are not to be confused with later doctrinal libertinism: it is an umbrella name for the heterogeneous and diverse population of artists and thinkers, and common people politically or religiously engaged in a profound criticism and rethinking of the global situation reflected in contradictory economic, religious and cultural tendencies experienced in the city of Antwerp, leading to the iconoclasm of 1566 and the so called Dutch revolt. Antwerp was in the middle of the 16th century, be it only for a small time, a haven of relative freedom and emancipation (“la grande libertade” as Giovanni Zonca called it), in the midst of political wars and confusion, religious ruptures, rising colonialism, plugged into the exceptional boom of mercantile wealth, paving the way for later world capitalism, and our modern condition…
Art and music are not a direct reflection of the historical situation, neither are they just a nostalgic escape, evoking a realm of harmony and without contradiction. Rather they are explorations of (new) subjectivity, giving a twist to symbolic culture, capable of evoking its conflicts and ruptures. Are the paintings by Bruegel and colleagues sentimentally conservative or critically modernist avant-la-lettre? Even more difficult is the engagement with musical works of the same period. Instead of bypassing this question, this project engages with the unsolvable, intrinsic contradiction of art works and how they involve subjectivity through performance, and that’s how they still speak to us today.
Last week we launched a new program with unknown (16th century) Antwerp masters: the inventive Severin Cornet and the fabulously modern and expressive Hubert Waelrant…repertoire we will further develop in the near future.
Many thanks to Jorge Martín of Ars Subtilior Editions to provide us transcription scores specially for this project!
with Andrew Hallock, Albert Riera, Gabriel Belkheiri, Marius Peterson, Arnout Malfliet and Björn Schmelzer
(photos: Sabina Leysen)
Review of Gesualdo concert in Barcelona by Jorge de Persia in La Vanguardia
Is this the end of the Graindelavoix controversy? Another nice review by Lluís Trullén for Scherzo…
Barcelona. Monasterio de Sant Pau del Camp. 5-V-2022. Graindelavoix. Director: Björn Schmelzer. Obras de Gesualdo y Magrané.
El conjunto vocal Graindelavoix volvía a Barcelona tras su memorable actuación acaecida en febrero de 2020, dedicada aquel entonces a obras del Medievo y páginas renacentistas. Dirigidos por su fundador, Björn Schmelzer, en esta ocasión han actuado en el monasterio románico de Sant Pau del Camp, dentro del festival Llums d’ Antiga, con un programa dedicado al sobrecogedor Tenebrae Responsoria de Carlo Gesualdo y acompañado por el estreno del Miserere mei Deus de Joan Magrané y del mismo Salmo 50 Miserere mei Deus musicado por el propio príncipe de Venosa. La antológica grabación llevada a cabo por Graindelavoix de los Responsorios ya recibió la calificación de excepcional en 2020, convirtiéndose en uno de los referentes de esta obra. Su interpretación en directo escuchada por las afortunadas ciento cincuenta personas que desde días atrás agotaron las entradas del reducido aforo, reprodujo y si cabe aumentó, el estadio extático que emerge de la grabación.
El mismo equipo vocal de dicha grabación, con la salvedad de las dos sopranos ocupadas en la noche del jueves por las espléndidas Teodora Tommasi y Florencia Menconi, volvió a encumbrar el conjunto con motetes inscritos en la música testamentaria de Gesualdo, para sumergirnos bajo la afinación absolutamente perfecta que muestra cada una de las ocho voces (seña de identidad del conjunto) en un mar de claroscuros, de cromatismos y disonancias que discurrían con la serenidad transmitida por la precisa dirección de Schmelzer.
Gesualdo, compositor controvertido donde los haya (da habida cuenta de ello la monografía de Denis Morrier traducida por José Luís García del Busto publicada el pasado junio y publicada por Musicalia Scherzo), propone un juego de sombras ante un alud de disonancias que agudizan cada una de las sentidas palabras de los hechos de la Pasión. Austeridad compartida con un empaque entre las voces que se discernían con total claridad ante la inevitable resonancia producida por la bóveda románica del altar mayor. La impactante voz del bajo Arnout Malfliet (como siempre, cantando descalzo) sigue poseyendo una espectacularidad en el grave nunca reñida con una diáfana claridad de proyección. Estuvieron espléndidos los tenores Albert Riera, Andrés Miravete, Marius Peterson y Adrian Sîrbu, cuatro voces de una calidez sobrecogedora aunque sean tan distintas en su color, Y, por supuesto, emergió la luminosidad del alto Razek-François Bitar, que es la guinda que termina de redondear este conjunto excepcional.
Magrané toma como referente a Gesualdo para su Miserere, expresamente pensado para las ocho voces de Graindelavoix. A igual que en el Salmo 50 del compositor italiano, la alternancia entre el canto llano y la polifonía discurre bajo una escritura que ahonda en el misticismo, bellísima en lo expresivo y que no escapa en su escritura a cinco voces de los postulados legados por los grandes polifonistas renacentistas. Obra estéticamente cuidada hasta el más mínimo detalle, que requiere una notoria exigencia técnica por sus líneas modulantes y demanda de afinación y que, como desveló el propio Magrané, supone la primera obra que un compositor ha escrito y ha sido estrenada por el conjunto vocal belga.
Hubo un sinfín de momentos álgidos, como el acaecido en el responsorio a seis voces Tristis est anima mea para el primer Nocturno del Jueves Santo. Su juego de claroscuros vocales (que en símiles visuales enlazaría con el pintor Caravaggio), el modo de elevar el sentido religioso y doloroso de las palabras reflejando la serenidad que emerge de la figura de Cristo, bastaría por sí solo para caer absortos ante tal magnetismo interpretativo de una música portadora del más alto contenido espiritual.
Lluís Trullén
Espectacular cloenda del Festival Llums d’Antiga de l’Auditori al Monestir de Sant Pau del Camp amb un concert pel record de la formació belga Graindelavoix dirigida per un formidable Björn Schmelzer, interpretant els Tenebrae Responsoria de Carlo Gesualdo, el motet Miserere mei deus del mateix autor i una estrena mundial de Joan Magrané, qui versiona el mateix psalm.
Possiblement sigui aquesta una de les millors obres del compositor reusenc, en mantenir-se fidel a la seva línia estètica, sempre plena d’emoció, però poques vegades evident, de colors definits i viatges quasi narratius gràcies a un ús gairebé descriptiu de la música. Com ja es va veure a la seva Missa a 6 veus, potser sigui en el món coral (i potser religiós?) on adquireix un grau de sofisticació i refinament més elevat.
Intentar descriure la composició no li faria justícia, s’hauria de parlar de totes les breus seccions, ben diferenciades, que se succeeixen, les diferències que les caracteritzen, els diversos estats emocionals que suggereix cadascuna, les diferents textures que demanen (els falsets meravellosos dels tenors, per exemple)… Una joia plena de fantasia i que va funcionar perfectament dins el programa Gesualdo de la vetllada, tant per varietat de l’obra com per un ús visceral del teixit musical.
Poca cosa a dir de l’obra magistral que són els Tenebrae Responsoria, una epopeia de dues hores carregada d’emoció, violència i bellesa capaç de rivalitzar amb la Passió segons Sant Mateu de Bach pel que fa a contingut dramàtic. És en moments com el «Seniores Populi», on una lleu melodia es repeteix al verb exierunt, tercera persona del plural del verb sortir (surten), passant de primera veu femenina a segona, després a tenor, on el drama és descrit, caracteritzat i capturat, per exemple en el motiu primer descendent i després ascendent, i com aquest va canviant de color (i ornamentació!) en funció de la veu que el canta. Impossible no deixar-se endur per la força emotiva que resideix en cada detall de l’obra de Gesualdo.
Amb el text davant i sentint un enregistrament dels Responsoris (per exemple el que tenen els mateixos Graindelavoix, on repeteixen alguns dels intèrprets que vam sentir ahir) un no pot parar de percebre nous detalls, i recomanaria sobretot, tornar-los a sentir en viu perquè és una experiència sensorial extraordinària.
Simplement sensacional el director Schmelzer, extraient el màxim potencial de totes les veus que van inundar el Monestir. Les dues veus femenines en estat de glòria (Teodora Tommasi i Florencia Menconi), un baix de timbre de primera qualitat i execució finíssima (Arnout Malfiet), un tenor que liderava el psalm que tancava el concert amb una convicció pròpia d’altres temps (Marius Petersen) o el tenor de Granollers Albert Riera destacant per la precisió com atacava cada nota i modulava el color en funció de la situació amb una exactitud fora de sèrie. És possible que la descripció de cada intèrpret es pugui aplicar a tota la resta de l’ensemble perquè l’estat de la formació era altíssim: veus calibrades, equilibrades, punyents, de timbres purs i bons efectes vocals. La resta de la formació van ser Razek-François Bitar (alto), Andrés Miravete (tenor) i Adrian Sîrbu (tenor).
Una obra com els Tenebrae Responsoria (i també el Miserere de Magrané) exigeixen un conjunt de persones exposades, disciplinades i amb un talent genuí, i Graindelavoix no només va oferir això, sinó també una vetllada històrica. Irrepetible, però de les que se’n volen més.
Rehearsing Gesualdo/Magrané in the fabulous Monastir de Sant Pau del Camp. Concert tomorrow!
Souvenirs from the new program Epitaphs of Afterwardsness at Lunalia Festival Mechelen,
a collaboration with Jan Michiels, featuring Machaut's messe de Notre Dame and compostions by Kurtag, Ligeti, Bach and Xenakis
with Florencia Menconi, Andrew Hallock, Albert Riera, Andrés Miravete, Tomàs Maxé and Arnout Malfliet
photos by Festival photgrapher Frank Emmers
